Η Φαντασία ως Θεραπευτικός Χώρος

Sandy Messaropoulou
πριν από 39 λεπτά
διαβάστηκε 4 λεπτά

Νευροβιολογικές και ψυχοθεραπευτικές διαστάσεις της εσωτερικής εμπειρίας ασφάλειας.

Guided Imagery σε συνεδρία ψυχοθεραπείας

Στη σύγχρονη ψυχοθεραπεία, η φαντασία συχνά τοποθετείται σε δευτερεύον ρόλο. Αντιμετωπίζεται ως συμπληρωματική τεχνική, ως μεταφορά ή ως εργαλείο χαλάρωσης, χωρίς να αναγνωρίζεται πλήρως η νευροβιολογική και θεραπευτική της δυναμική.

Ωστόσο, η φαντασία δεν αποτελεί αντίθετο της λογικής σκέψης. Αποτελεί έναν εξίσου θεμελιώδη, ασφαλή, τρόπο επεξεργασίας της εμπειρίας, ο οποίος επηρεάζει άμεσα το σώμα και το νευρικό σύστημα.

Φαντασία και εγκέφαλος: τι δείχνει η έρευνα

Η σύγχρονη νευροεπιστήμη έχει δείξει ότι η νοητική απεικόνιση ενεργοποιεί εγκεφαλικά δίκτυα παρόμοια με εκείνα της πραγματικής εμπειρίας. Μελέτες λειτουργικής απεικόνισης καταδεικνύουν ότι όταν ένα άτομο φαντάζεται μια εμπειρία, ενεργοποιούνται αισθητηριακές και κινητικές περιοχές του εγκεφάλου (Kosslyn, Ganis & Thompson, 2001).

Αυτό σημαίνει ότι ο εγκέφαλος δεν επεξεργάζεται τη φαντασία ως “ψεύτικη πληροφορία”, αλλά ως εμπειρία με νευρωνικό αποτύπωμα.

Στην κλινική ψυχολογία, η φαντασία έχει μελετηθεί εκτενώς ως βασικός μηχανισμός συναισθηματικής επεξεργασίας. Έρευνες δείχνουν ότι η νοητική απεικόνιση επηρεάζει άμεσα τη συναισθηματική ένταση, την αυτόνομη διέγερση και την υποκειμενική εμπειρία ασφάλειας (Holmes & Mathews, 2010). Η φαντασία δεν λειτουργεί απλώς γνωσιακά. Λειτουργεί βιωματικά.

Η έννοια της εσωτερικής ασφάλειας σχετίζεται άμεσα με τη λειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος. Η θεωρία του Πολυπνευμονογαστρικού Νεύρου (Polyvagal Theory) υποστηρίζει ότι η αίσθηση ασφάλειας αποτελεί βασική προϋπόθεση για χαλάρωση, κοινωνική σύνδεση και συναισθηματική ρύθμιση (Porges, 2011).

Η φαντασία μπορεί να λειτουργήσει ως ήπιος τρόπος ενεργοποίησης αυτής της κατάστασης ασφάλειας, χωρίς να απαιτείται εξωτερική αλλαγή συνθηκών.

Γιατί η κατανόηση δεν αρκεί........

Πολλοί άνθρωποι στη θεραπεία έχουν πλήρη γνωσιακή κατανόηση των δυσκολιών τους. Γνωρίζουν γιατί βιώνουν άγχος, ένταση ή υπερδιέγερση. Παρ’ όλα αυτά, το σώμα παραμένει σε επιφυλακή.

Για να ολοκληρωθεί το αίσθημα ασφάλειας και να ενεργοποιηθούν οι μηχανισμοί προσαρμογής και αλλαγής απαιτείται και φαντασιακά ο νους και το σώμα να βιώσει την ασφάλεια του νέου τρόπου ρύθμισης, αυτό επιτυγχάνεται μέσω της φαντασίας και της νοερής βίωσης της επιβεβαίωσης, ότι η αλλαγή δεν φέρνει κατάρευση αλλά επαναρύθμιση.

Η φαντασία ως θεραπευτικός χώρος

Όταν η φαντασία χρησιμοποιείται θεραπευτικά, δεν λειτουργεί ως τεχνική αποφυγής ή φυγής. Λειτουργεί ως μεταβατικός χώρος όπου το άτομο μπορεί να βιώσει:

αίσθηση ασφάλειας
σωματική χαλάρωση
εσωτερική σταθερότητα
απουσία απαίτησης απόδοσης

Σε αυτόν τον χώρο, το νευρικό σύστημα έχει τη δυνατότητα να επαναρρυθμιστεί. Ο θεραπευτικός χώρος που δημιουργείται μέσω του φαντασιακού έχει άπειρες δυνατότητες, δημιουργίας σκηνών, σεναρίων, εικόνων ασφάλειας, αγκύρωσης και δημιουργία συνειρμών που ταυτίζονται, αποροφώνται και αφομιώνονται μοναδικά από τον κάθε θεραπευόμενο.

Η δημιουργία θεραπευτικών εικόνων και συνειρμών.

Όταν η φαντασία χρησιμοποιείται στη θεραπεία, δεν λειτουργεί ως τεχνική αποφυγής ούτε ως τρόπος «να νιώσουμε καλύτερα». Λειτουργεί ως ένας ενδιάμεσος χώρος εμπειρίας, όπου το άτομο μπορεί να έρθει σε επαφή με το σώμα του χωρίς να χρειάζεται να το ελέγξει ή να το αλλάξει.

Συχνά, οι άνθρωποι που φτάνουν στη θεραπεία έχουν ήδη κατανοήσει πολλά για τον εαυτό τους. Έχουν επεξεργαστεί τις σκέψεις τους, έχουν αναγνωρίσει μοτίβα, έχουν προσπαθήσει να ρυθμίσουν αυτό που νιώθουν. Παρ’ όλα αυτά, το σώμα παραμένει σε ένταση. Αυτό δεν σημαίνει ότι «κάτι δεν γίνεται σωστά». Σημαίνει ότι η κατανόηση από μόνη της δεν αρκεί για τη σωματική και συναισθηματική ρύθμιση.

Η φαντασία δεν απευθύνεται στη λογική. Απευθύνεται στην εμπειρία.

Μέσα από εικόνες, εσωτερικές σκηνές ή αισθητηριακές αναπαραστάσεις, το σώμα μπορεί να βιώσει μια διαφορετική κατάσταση, χωρίς να χρειάζεται να την εξηγήσει. Δεν πρόκειται για ανακατασκευή της πραγματικότητας, αλλά για τη δημιουργία ενός πλαισίου μέσα στο οποίο το νευρικό σύστημα μπορεί να επιβραδύνει και να οργανωθεί διαφορετικά.

Σε αυτόν τον χώρο, δεν ζητείται από το άτομο να χαλαρώσει, ούτε να πετύχει κάποιο αποτέλεσμα. Το σώμα δεν καλείται να κάνει κάτι. Αφήνεται να υπάρξει. Και αυτή η απουσία απαίτησης είναι συχνά καθοριστική για την εμπειρία της ασφάλειας.

Στην κλινική πράξη, η φαντασία λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στη γνωσιακή κατανόηση και στη σωματική εμπειρία. Δεν αντικαθιστά τη θεραπευτική εργασία, αλλά τη συμπληρώνει, επιτρέποντας στο άτομο να βιώσει αυτό που συχνά γνωρίζει μόνο σε επίπεδο σκέψης.

Με αυτόν τον τρόπο, η φαντασία δεν αποτελεί φυγή από το παρόν, αλλά έναν τρόπο επιστροφής στο σώμα. Όχι για να αλλάξει κάτι άμεσα, αλλά για να δημιουργηθεί ο χώρος μέσα στον οποίο η αλλαγή μπορεί να συμβεί με μεγαλύτερη ασφάλεια.

Κλινικές και εκπαιδευτικές προεκτάσεις

Η θεραπευτική χρήση της φαντασίας:

δεν υποκαθιστά τη γνωσιακή εργασία
δεν λειτουργεί ανεξάρτητα από το θεραπευτικό πλαίσιο
αλλά συμπληρώνει και εμβαθύνει τη θεραπευτική διαδικασία

Γι’ αυτό και αποτελεί βασικό άξονα σε σύγχρονες προσεγγίσεις όπως η Γνωσιακή Συμπεριφορική Κλινική Υπνοθεραπεία (CBH).

Συμπερασματικά

Η φαντασία δεν αποτελεί φυγή από την πραγματικότητα. Αποτελεί έναν βαθιά ανθρώπινο μηχανισμό μέσω του οποίου ο νους και το σώμα επανασυνδέονται.

Σε μια εποχή όπου η υπερένταση έχει γίνει κανονικότητα, η φαντασία μπορεί να λειτουργήσει ως θεραπευτικός χώρος:

ρύθμισης
ασφάλειας
και επανεγκατάστασης της εσωτερικής σταθερότητας

Επιστημονικές Αναφορές

Kosslyn, S. M., Ganis, G., & Thompson, W. L. (2001). Neural foundations of imagery. Nature Reviews Neuroscience.https://www.nature.com/articles/35090055
Holmes, E. A., & Mathews, A. (2010). Mental imagery in emotion and emotional disorders. Clinical Psychology Review.https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0272735810000196
Pearson, J. et al. (2015). Mental imagery: Functional mechanisms and clinical applications. Trends in Cognitive Sciences.https://www.cell.com/trends/cognitive-sciences/fulltext/S1364-6613(15)00149-5
Porges, S. W. (2011). The Polyvagal Theory. Norton.https://www.polyvagalinstitute.org
van der Kolk, B. (2014). The Body Keeps the Score.https://www.besselvanderkolk.com

_____________________

Το άρθρο αυτό αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης επιστημονικής και θεραπευτικής προσέγγισης γύρω από τη φαντασία ως θεραπευτικό εργαλείο στη σύγχρονη ψυχοθεραπεία.

Στην Hypnotherapy Clinic, κατανοούμε ότι κάθε ταξίδι προς την εσωτερική ισορροπία είναι μοναδικό. Αν αναζητάτε εξατομικευμένη υποστήριξη, είμαστε εδώ για να σας βοηθήσουμε. Επικοινωνήστε μαζί μας για να εξερευνήσετε πώς η θεραπεία μπορεί να σας βοηθήσει.

Μάθετε περισσότερα στην ιστοσελίδα μας https://www.hypnotherapyclinic.gr.

#ψυχοθεραπεία #κλινικήυπνοθεραπεία #θεραπευτικήδιαδικασία #εσωτερικήασφάλεια #σώμακαιψυχή #ψυχοθεραπεία #κλινικήυπνοθεραπεία #θεραπευτικήδιαδικασία #εσωτερικήασφάλεια #σώμακαιψυχή #psychotherapy #clinicalpsychology #neuropsychology